Een bewering herleiden naar de bron
Hoe vaker een bewering is overgenomen, hoe verder die af staat van wat er oorspronkelijk stond.
De keten
Een typisch traject loopt van onderzoek naar persbericht, naar nieuwsbericht, naar samenvatting op een blog, naar een bericht op sociale media. Bij elke stap verdwijnt een voorbehoud en wordt de formulering stelliger.
Terugzoeken
- Zoek in het bericht naar de naam van het onderzoek, de instelling of de auteur.
- Zoek de oorspronkelijke publicatie op, vaak via de instelling zelf.
- Lees de samenvatting en de beperkingen; die laatste sectie is het meest informatief.
- Vergelijk de conclusie daar met de kop in het bericht.
Waar het misgaat
- Een voorwaardelijke conclusie wordt een stellige kop.
- Een verband wordt gepresenteerd als oorzaak.
- Een resultaat uit een specifieke groep wordt algemeen gemaakt.
- Een enkel onderzoek wordt gepresenteerd als de stand van de wetenschap.
Bij afbeeldingen
Een omgekeerde beeldzoekopdracht laat zien waar een foto eerder is gebruikt. Beeld bij nieuwsberichten is regelmatig ouder of van een andere gebeurtenis dan de tekst suggereert.
Bij officiele informatie
Voor regels, bedragen en termijnen is de instantie zelf de enige betrouwbare bron: de Belastingdienst, de Rijksoverheid, het CBS of de betreffende toezichthouder. Samenvattingen elders lopen vrijwel altijd achter.